Startpagina > Wandelen > Tour du Brabant Wallon
Overzichtskaart
> Begin- en eindpunt van deze etappe zijn bereikbaar per trein maar het kost je wandelkilometers extra. Het gehucht Le Renard bereik je door vanaf het treinstation van Tubize 2,5 km langs de N6 te wandelen. Je kan in Tubize ook bus 116 nemen en afstappen in gehucht Le Renard, of gebruik de wandelsuggestie in de topogids die buurtpaden volgt maar iets langer is. Bij aankomst in Nijvel doorkruis je over iets meer dan 1 km de stad om bij het treinstation te komen. Ook in Nijvel kan je eventueel een stadsbus nemen naar het station. Nijvel en Tubize zijn ook rechtstreeks verbonden per expressbus (Rapido 2), waardoor je in minder dan 30 minuten van de éne naar de andere stad rijdt. Onderweg zijn er weinig voorzieningen. In Coeurcq heb je bij de visvijvers een buvette. In Fauquez een pannenkoekenhuis in een kerk (!). In Virginal winkels en een café en dan is er pas horeca in Nijvel. De collegiale kerk van Nijvel is meestal open voor bezoek.
> De TBW klimt wat omhoog over een rustige landweg die bij bos even overgaat in kassei. Als je weer op asfalt komt, door het gehucht Rouge Batton, loop je op de grens met de provincie Henegouwen (rechts). Het pad vervolgt in ongeveer dezelfde richting naar Virginal-Samme toe. Opletten, want GR 12 kruist hier de TBW bij café Le Cercle (controlepunt). In tegenstelling tot GR12 loopt de TBW niet naar de kerk van Virginal (winkels daar) maar het traject vervolgt langs café Le Cercle dalend rechtdoor.
> De collegiale kerk van Nijvel wordt beschouwd als één van de mooiste en zuiverste romaanse constructies van België. Toch is wat je ziet vandaag niet het originele bouwwerk. Bij de aanvang van WO II vielen over Nijvel op 14 mei 1940 brandbommen die de kerk zwaar beschadigden. Het dak en de toren werden daarbij verwoest en zelfs het waardevolle reliekschrijn smolt onder de hitte. Na de oorlog werd het dak hersteld maar over de heropbouw van de toren ontspon zich een oneindig durende discussie. Moest men de 18de eeuwse toren weer herstellen of zich baseren op de oorspronkelijke middeleeuwse (romaanse) toren? Uiteindelijk besliste de burgemeester in 1974 om er een volksraadpleging over te houden. 60 % koos voor de oude romaanse westbouw uit de 11de eeuw.
> Hoewel ons wandelroute ook verderop nog grotendeels over asfalt loopt, is het bijzonder aangenaam wandelen hier, in een erg rustige omgeving, met zichten over een sterk golvend landschap. Boven op het plateau rond Virginal-Samme draai je aan een Sinte-Ritakapel rechts, langs een huis met massa's klimrozen aan de gevel.
> Weeral mooie uitzichten hier over - met graan bedekte - wiegende velden. Aan een hoeve even rechtdoor over een smal pad, mogelijk wat overgroeid, tot een verharde weg met (alweer) een kapel. Je bent hier in het gehucht Mon Plaisir op een hoogte net boven 100 meter. Dadelijk links over een hol asfaltwegje dat zal dalen naar ongeveer 60 m hoogte, in de vallei van de Sennette en het oude kanaal Brussel - Charleroi.
> In 1984 werd deze geslaagde heropbouw voltooid. Tijdens de werken aan de kerk lieten archeologen de kans niet liggen om onderzoek te doen naar de oudste fundamenten van de collegiale. Zo werden sporen teruggevonden van meerdere vroegere kerkgebouwen, de oudste zijn merovingisch, wellicht uit de 7de eeuw. Daarop werden verschillende malen andere
Waterval Coeurcq
> In toeristische literatuur lees je nogal eens dat de waterval van Coeurcq met 7,8 meter de hoogste natuurlijke waterval van België is. Andere bronnen zetten ze op nr 2 wat het niveauverschil betreft. Dat is wat voor interpretatie vatbaar, het is zoiets dat almaar overgeschreven wordt zonder echte verificatie. Wellicht zijn er in de Ardennen wel een aantal hogere watervallen, bvb te Reinhardstein en op de Bayehon. Vergeet dus dat record voor Coeurcq. Laat ons stellen dat het de hoogste waterval is van Waals-Brabant. Een beetje onverwacht, die waterval hier. Ze is enkel te bezoeken tussen 11 en 19 u op zondag. Een jong koppeltje houdt er dan een soort estaminet open.
Hellend vlak van Ronquières
> Het beroemde Hellend Vlak van Ronquières werd in de jaren '60 van vorige eeuw gebouwd om een pak sluizen op het kanaal Brussel-Charleroi te vervangen. Aldus kaderde dit prestigieuze project in de modernisering van het kanaal, waarbij schepen een stuk sneller zouden kunnen avanceren. Het eerste kanaal van Brussel naar Charleroi, dat werd gegraven tussen 1827 en 1832, liet slechts schepen toe met een tonnenmaat tot 70. Maar liefst 54 sluizen zorgden voor een waar hindernissenparcours voor de schepen. Nog voor het begin van de 20ste eeuw werd begonnen met de verbreding van het kanaal voor schepen tot 300 ton. Het duurde tientallen jaren vooraleer dat klaar was en toen het zover was in 1917 bleek het kanaal Brussel - Charleroi alweer verouderd.
> Pas in 1957 werd - onder druk van de staal- en steenkoolboeren uit Charleroi - besloten tot een radicale modernisering. Bedoeling was het kanaal aan te passen voor schepen van de gangbare Europese maat van 1350 ton. Door de bouw van zo'n dubbele 'waterbak op rails'
eeuwenlang worden de beenderrelikwieën van Gertrudis rond gedragen tijdens een jaarlijkse processie van 14 km door Nijvel en omstreken. Je kan de 500 jaar oude processiekar trouwens zien in de kerk. Gertrudis was de dochter van Pepijn van Landen. Na zijn dood wou zijn vrouw Ida een klooster laten oprichten in Nijvel, waarvan Gertrudis dus de eerste abdis werd. Ze moet vrij populair zijn geweest in Nijvel. Gertrudis wordt nogal eens afgebeeld met ratten en muizen, wellicht symboliseert dit haar bescherming tegen pest, een ziekte die ondermeer werd verspreid door knaagdieren.
Nijvel
> 'Djan Djan': De onvermoeibare Jan van Nijvel is de vergulde klokkenluider die je aan de top van het meest zuidelijke torentje van de Collegiale ziet. Al 5 eeuwen lang slaat hij om het half uur met zijn hamer op een klok.
> Het mag duidelijk zijn dat Nijvel al sinds de vroege middeleeuwen een belangrijk religieus centrum was. Niet zo verwonderlijk dus dat hier vanuit Duitsland en Nederland ook nogal wat pelgrims passeerden waarvan een aantal ook onderweg waren naar het verre Santiago de Compostela. Eerder langs hun route waren ze wellicht al via de basiliek van Halle gepasseerd en daarvoor langs Brussel. Die route is vandaag weer hersteld als pelgrimstraject naar Compostela. In de buurt van de collegiale van Nijvel zal je dus padmarkering vinden van zowel Via Brabantica, Chemin de Saint-Feuillien als Via Gallia Belgica.
In Nijvel zelf is ook nog het Sint-Jacobskwartier (Quartier Saint-Jacques) dat aan de pelgrimstraditie herinnert. Deze kleine wijk met zijn kasseistraten ontsnapte aan de bombardementen van 1940 en hierdoor bleef het oude karakter nog wat bewaard. Ze ligt onmiddellijk ten zuidwesten van de collegiale.
kon in één keer 68 meter hoogteverschil worden overbrugd. Het railtraject op het kanaal is 1400 lang en heeft dus een stijgingsgraad van bijna 5 %.
> In 1968 was het project klaar. Prijskaartje: Meer dan 3 miljard frank. Echt gerendeerd op volle capaciteit heeft het nooit, wellicht gedeeltelijk te verklaren door de uitdovende mijnindustrie in het Henegouwse steenkoolbekken. In de jaren '70 waren de scheepslift en de 125 meter hoge uitzichttoren wel een populaire toeristische attraktie.
> De scheepslift van Ronquières wordt wel eens als één van de grote nutteloze werken van België gecatalogeerd, gebouwd ter wille van de Belgische wafelijzerpolitiek waarbij Wallonië en Vlaanderen evenredig moesten worden bediend met projecten. De TBW zal er niet in de buurt komen, daarvoor had je eerder de kanaaloever moeten volgen of GR12 vanuit Virginal-Samme. Ronquières ligt trouwens in de provincie Henegouwen en niet in Waals-Brabant.
>Het schip van de kerk is ongeveer 100 meter lang. Ook de kloostergang is de moeite waard om te bezoeken, het is zowat het enige overgebleven deel van de oude abdij. De wijze waarop de 19de eeuwse restauratie van 3 zijden van de kloostergang werd uitgevoerd wordt door kenners als een misbaksel beschouwd. Op het plein voor de collegiale zie je ook een oude perronfontein uit 1523.
Bien travailler, bien s'amuser
> In de jaren '20 van vorige eeuw kende een glasbedrijf in Fauquez een gigantisch succes. Het glas dat hier werd gemaakt was een soort imitatie van marmer met de naam Marbriet, een uitvinding van Arthur Brancart. Het paste perfect in de art deco-stijl die toen populair was. Het bedrijf kende zo'n groei dat er op een moment meer dan 1000 werknemers waren en dat er gastarbeiders moesten worden gezocht om aan de vraag te kunnen voldoen. Er verrees hier inderhaast een leefgemeenschap op zich met een
arbeiderscité en diverse voorzieningen. Als je over de TBW, vooraleer de brug over het kanaal over te steken, op het einde van het jaagpad naar rechts wandelt ipv naar links dan kom je nog langs de oude feestzaal van de fabriek. Op de gevel staat de leuze 'Bien travailler, bien s'amuser'. 200 meter verder kom je bij de zogenaamde 'glaskapel', eigenlijk de fabriekskapel, gewijd aan Sint-Lutgardis. Er is glas in verwerkt uit de fabriek van Brancart. Vandaag is het geen kerk meer maar een pannenkoekenhuis waar soms ook concerten worden georganiseerd! Link. Na de dood van Brancart in 1934 begon het langzaam bergaf te gaan. In 1964 stopte de marbrietproduktie waarmee het bedrijf groot geworden was. Enige tijd werden nog diverse glassoorten gemaakt, vooral in onderaanneming. In 1974 werd de laatste oven stil gelegd. Daarna produceerde het bedrijf Verlipack hier op de terreinen nog plastic flessen tot ook dat in 1981 stopte.
> Onderweg over deze Chemin de Hiernoulet staat ook een eik in een weide. Het is de vervanger van een veel oudere eik die als fetisjboom populair was in de lokale volksdevotie. Een bliksem doodde de fetisjboom van Monstreux lang geleden. De TBW draait in een bocht naar de kerk van het dorpje Monstreux. Daarna even klimmen om de E19 (die we al een tijdje hoorden) te bereiken. Rechts over een parallel pad en verderop onder de E19.
> We nemen hier het oude spoortraject Manage - Nijvel - Court-Saint-Etienne, omgevormd tot wandel- en fietsroute. Deze spoorlijn bestond al sinds 1854. Precies 100 jaar later werden de eerste stukken spoor verlaten. Lange tijd was lijn 141 nog gedeeltelijk in gebruik tussen Genappe en Court-Saint-Etienne voor de afvoer van suikerbieten naar Antwerpen. In 2004 kondigde de suikerfabriek plots de sluiting aan, de NMBS sloot de lijn in 2005 en in 2006 werd de lijn ontmanteld. Er wordt nu gewerkt aan een RAVeLtraject over de hele 41 km. Het deel waarover we nu wandelen is al enkele decennia buiten gebruik. De kaarsrechte weg kruist een paar maal superieur drukke toegangswegen tot Nijvel. Eens op niveau met een weg gaan we rechts naar het centrum van Nijvel.
> De Tour du Brabant Wallon vervolgt daar in zuidoostelijke richting. Rechtsvoor duikt de panoramische betonnen toren bij het hellend vlak op het kanaal Brussel-Charleroi op.
> Op de linkerkant duikt links het kasteel 'Le Castia' op. De geschiedenis ervan gaat terug tot de 13de eeuw, de gebouwen ondergingen in de loop der eeuwen sterke veranderingen. In de 18de eeuw raakte het domein echter sterk in verval. Nu is er een boerderij gevestigd. Links langs het pad passeer je ook de kapel van pastoor Smars, pastoor van Bornival tussen 1899 en 1909. Kort daarna kom je langs een brugje, de Pont du Lapin (Konijnenbrug).
> In feite is dit een spoorwegbrug. Bovenop liep het tracé van de tram Nijvel - Ronquières. Deze tram heeft echter nooit gereden. Het spoor werd aangelegd in 1913 en alweer afgebroken in '14 -'18 door de Duitsers. Ik vraag me trouwens af of we al niet de hele tijd, sinds het verlaten van de kasseiweg dit verlaten spoortraject aan het volgen zijn.
> Geen probleem, de TBW wordt er ondertussen alleen maar mooier op. Als de Rue de Feluy op het einde overgaat naar links in de Rue de Ronquières wacht ons een lange en prachtige kasseistrook. Op lagere hoogte rechts verder over zeer mooi gelegde kassei die licht stijgt en weer daalt. Net voor je de Samme en de oude kanaalarm van het kanaal Brussel-Charleroi bereikt moet je links over een stenig hol pad.
> We zijn nu 80 km gevorderd over de Tour du Brabant Wallon. De bermbegroeiing is hier en verderop erg gevarieerd, ondanks de bemesting op de hoger gelegen akkers Dit pad, wordt wat breder, versmalt weer, loopt langs een bosrand en gaat aan een alleenstaande iep links verder.
> Aan een kruispunt even links-rechts en over een stijgende trappensteeg kom je aan de Rue Seutin. Links hier en voor jou daagt de schitterende romaanse gevel van de abdijkerk van Nijvel op.
> In Le Renard een klein paadje tussen huizen genomen dat op een asfaltweg uitkomt. Deze daalt naar de vijvers van Coeurq. De vijvers dienden oorspronkelijk om de nabijgelegen watermolen te voeden. Vandaag lokken ze heel wat vissers omdat je er geen visvergunning nodig hebt. Er is ook een buvette. Van 2007 tot 2010 werd een vervuilingschandaal bekend: Uit een verlaten fabriek kwamen jarenlang PCB's in het water terecht waardoor de vis ongeschikt werd voor consumptie en de vijvers uiteindelijk moesten worden leeg gepompt en gezuiverd. Vlakbij, aan de linkerkant, vloeit ook de merkwaardige waterval van Coeurcq.
> De oudste fundamenten bevestigen dat hier in het tijdperk van Pepijn de Korte al een eerste abdij moet zijn opgericht, onder de leiding van Sint-Gertrudis. Vooraan in de collegiale zie je de gereconstrueerde relikwiekast (1988) van Sinte-Gertrudis, de originele was immers grotendeels weg gesmolten bij de oorlogsbrand van 1940. Al
(karolingische) kerken gebouwd tot in de 11de eeuw het romaanse bouwwerk tot stand kwam waarvan het huidige gebouw een afspiegeling is. Het onderging over de eeuwen heen een aantal niet altijd even geslaagde aanpassingen tot het in 1940 grotendeels werd vernield.
> Bij een oud winkeltje (controle TBW) een klein en sterk stijgend asfaltwegje op dat je weer midden in de velden brengt. De golvende velden links waren volledig bedekt met vlas. Nogal wat Vlaamse boeren komen hier in Wallonië vlas telen omdat ze hier ruime akkergrond vinden. Een week of 2 later moet het hier werkelijk prachtig zijn als de vlasvelden blauw kleuren van de bloemetjes.
> De TBW stijgt door naar de zendermast, gelegen op een hoogte van ongeveer 140 meter bij een kruispunt van 6 wegen, Le Croiseau.
Kasseipad onderweg naar Bornival
> Het plezierige hier was dat een dame met paard en kar passeerde en mij een 'lift' aanbood. Te voet zou het sneller zijn gegaan omdat het paard de gewoonte had om bij elke graspluk in de weinig gebruikte holle weg stil te staan om te eten. Toen het hol asfaltwegje begon te dalen had het paard daar moeite mee, zijn hoefijzers begonnen te schuiven op het asfalt en ik besloot om er toch maar weer af te stappen omdat het dier het zonder mijn extra gewicht al moeilijk had.
> Weer op begane grond dan rond een hoeve gedraaid en dan naar het kanaal Brussel-Charleroi. Rechts het geasfalteerde jaagpad op. Ideaal om hier te fietsen eigenlijk, wat ik ooit eens heb gedaan om van de Ardennen naar huis te fietsen. Aan de eerste boogbrug het kanaal over. We zijn hier bij het dorpje Fauquez.
> Als appetizer bij de start van deze etappe passeren we zowaar langs een waterval te Coeurcq. Er zit stevig wat hoogteverschil in als we over en boven de valleien van de Senette en de Samme lopen. Af en toe zitten er ook nu hobbelige kasseistroken en graspaden tussen. Aan de horizon doemt de toren van het hellend vlak van Ronquières op, maar we zetten oostelijk koers langs de rustige dorpen Bornival en Monstreux. Over een voormalig spoortraject stomen we Nijvel binnen. Een etappe die wordt afgesloten met als hoogtepunt de schitterende romaanse collegiale kerk van Nijvel.
Kloostergang
Nieuw beeld van Sint-Gertrude (2005)
Detail van het mooie houtsnijwerk
uit de koorstallen van 1566
Rommelmarkt in Nijvel
Nieuwe relikwiekast Sinte-Gertrude
Echte valeriaan
Langs het kanaal Brussel - Charleroi
'Rozenhuizen' op de hoogtes boven Virginal
Waterval van Coeurcq
Kerk Virginal
De Tour du Brabant Wallon, bekeken vanachter een stevig koppel paardenbillen.
Lift op de Tour du Brabant Wallon.
Vlasvelden onderweg naar Le Croiseau
Tour du Brabant Wallon in de buurt van Bornival
Voormalige feestzaal
Onderweg naar Monstreux
Oude muurschilderingen
Oude grafsteen in de kloostergang
Djan Djan
Interieur van de collegiale
Maquettes van de keuze die aan de inwoners van Nijvel
werd voorgesteld: Links de kerk voor ze in 1940 werd verwoest,
rechts restauratie in romaanse stijl.
De plantengroei langs de spoorlijn is rijkelijk gevarieerd, hier beemdooievaarsbek
Over een gedesaffecteerde spoorlijn naar Nijvel


Ronde van Waals-Brabant - 217km