Startpagina > Wandelen > Spoorlijn 163A
Wandelinfo
> Tunnel van Sainte-Cécile (1350 meter): Op 24 juni 2004 werden hekkens geplaatst aan beide uiteinden van de tunnelingangen. Met een politieverordening op bevel van de burgemeester van Florenville werd de tunnel officieel afgesloten. De reden is dat de doorgang voor wandelaars te gevaarlijk is en dat - in afwachting van 'herstel' - daarom de tunnel voor onbepaalde tijd wordt afgesloten. In de praktijk kon je er de voorbije jaren nog steeds door met wat acrobatie door over de afrastering te klimmen maar dat is dus verboden. Probleem is vooral het gevaar voor vallend gewelfgesteente uit het tunnelplafond. De waterinsijpeling, de vochtigheid en de wisselwerking van vorst en dooi tijdens de winter zorgen voor grote schade. Vooral 's winters is er dus reëel gevaar voor vallende stukken baksteen uit het plafond. De massa stalactieten die worden gevormd bij hard vriesweer, storten onder hun gewicht vaak neer, daarbij stukken plafond meesleurend. Van het 'herstel' waarnaar het politiebevel refereert is voor zover ik weet helemaal geen sprake. Er zijn nog steeds geen concrete plannen voor herstel, laat staan dat er een budget is om het verval van de tunnel te stoppen.
> Deze lijn bedient vanuit Bertrix achtereenvolgens Orgeo, Gribomont, Saint-Médard, de leisteengroeve (Halte Les ardoisières), de museumgroeve (Halte Les ardoisières-musée), Linglé, Herbeumont-centrum, Conques-hotel (Halte Conques-prieuré), Sainte-Cécile, Pérensart Muno-centrum en Lambermont. 5 ritten heen en terug per dag. Eén van die ritten rijdt niet verder dan Herbeumont. Deze bus rijdt zowel in de school- als vakantieperiode, maar rijdt niet tijdens het weekend! Tussen Herbeumont en Saint-Médard zijn weinig haltes, afstappen aan de verkeerde halte kan een paar km wandelen extra betekenen. Check de actuele vertrekuren en route van deze bus op de site van TEC.
> Tussen Muno, de Franse grens en naar Carignan (10 km) is geen openbaar vervoer. Terugwandelen is de enige optie. Probeer anders te liften al terug wandelend noordelijk en pik de bus op in Lambermont of Muno. Er is weinig grensoverstekend verkeer tussen Messempré en Muno, maar dit verhoogt mogelijk net je kansen op een lift.
> Pieter Geens pakte zijn verkenningen zo aan: "Omdat er geen bussen rijden in het weekend (en er geen andere verbindingen zijn vanuit Frankrijk), is het een idee om fietsen mee te nemen in/op de auto, de auto te parkeren, bv. aan het laatste huis van België (cabaret l'Ermitage, zie etappe 8). Vanaf daar een fietstocht van +- 25 kilometer naar het begin van de railtracking: de spoorbrug van de Rue Haute in Orgeo (fietsen via oude stationsplein Muno, Rue des Vieilles Voies, Rue de Cugnon, Brugje 163a onder (Rue de la Gare) en iets later links Forêt de Muno in (stevig bergop door het bos!), links naar A la maison Blanche, recht naar Rue des Routis (bergaf!) Mortehan, Bois de Detoi (bergop!), langs Institut La Clairière de Rue des Ardoisières recht oversteken naar Rue de la Vierre, zo naar de spoorwegbrug in Orgeo). "
Hoe er geraken?
> Er zijn een aantal campings die vlakbij of binnen redelijke afstand van de voormalige spoorlijn liggen.
* Km 00,0: Luxecamping 'Bertrix' ligt op 2 km van de spoorlijn.
* Km 9,5: Verschillende campings in Cugnon en Mortehan, op 2 km van de spoorlijn.
* Km 12,4: Camping 'La Garenne', op 200 meter van Pont de la Garenne. Evy: "Deze ligt ook zeer mooi naast de trail, veel minder lawaai dan op Arnocamps en de helft goedkoper. Deze camping blijkt ook veel properder te zijn."
* Km 13,7: Camping 'Champ Le Monde' (Arnocamps), op 150 meter, vlak voor het viaduct over de Semois. Kan druk zijn en nogal rommelig, gemengde reacties. De setting onder het viaduct is echter ongeëvenaard.
* Km 18,7: Camping 'de la Semois', Sainte-Cécile op 1,5 km van de spoorlijn.
* Geen officiële campings bij de spoorlijn verdere 17 km.
> Tussen Mortehan en Sainte-Cécile zijn nog veel meer overnachtingsmogelijkheden, vooral rond Herbeumont. Contacteer de toeristische diensten van Florenville, Herbeumont of Carignan.
> In Gilbert's List vind je nog een paar goedkope adresjes voor eenvoudige overnachting (max 15 € pp), deze zijn mogelijk niet opgenomen in lijsten van toeristische diensten. Ze zijn gelegen in Gribomont, Saint-Médard en Sainte-Cécile.
> De opgebroken spoorlijn 163A (+ 19/3) sloot zowel noordelijk te Bertrix als zuidelijk te Carignan aan op belangrijke spoorlijnen.
> Bertrix is te bereiken per trein via Libramont of Namen.
> Zuidelijk sluit lijn 19/3 aan te Carignan op de spoorlijn door de vallei van de Chiers: Charleville-Mézières - Longuyon. Het is mogelijk om vanuit Brussel Carignan via deze lijn te bereiken, maar het is een dure, tijdsintensieve en ingewikkelde route. Te vermijden.
> Vanuit Bertrix het eigenlijke startpunt van de oude spoorlijn, Y Orgeo, bereiken doe je te voet 4 km) of per bus, zie eerste etappe of het railbook.
> Op Belgisch grondgebied werd passagiersvervoer op spoorlijn 163A rond 1959 vervangen door een busdienst met hetzelfde filmnummer 163a. Ondertussen bestaat buslijn 163a al langer dan de jaren dat er passagiersvervoer was op spoorlijn 163A. De busroute volgt grotendeels de loop van de oude spoorlijn.
Kamperen bij het spoorviaduct over de Semois
Viaduct Conques: smaakloze afrastering
Openbaar vervoer langs de oude spoorlijn
Tunnel Conques - Sainte-Cécile (1350 meter), ooit de langste van België
Tunnel Linglé - 250 meter
Tunnel van Saint-Médard
Station Bertrix 'by night'
Overnachten
Kaart met het traject en de haltes van TEC-lijn 163a (in olijfkleur).
De rode stippellijn is het traject van de oude spoorlijn 163a,
Toegang tot de viaducten
Toegankelijkheid van de spoorbedding
> De 3 viaducten zijn allen momenteel toegankelijk. Op het viaduct van Conques - Herbeumont wandel je sinds 2003 door een muur van afrastering: De metalen (en weinig esthetische) hekkens werden er geplaatst omwille van veiligheidsredenen. De oorspronkelijke borstwering bovenop was op plaatsen sterk afgebrokkeld en veroorzaakte steenval.
8 railtrackingideeën langs spoorlijn 163A
Van Bertrix tot Carignan in 2 dagen (35,5 km)
> Thema van deze wandeling is zo kort mogelijk bij of op spoorlijn 163A lopen en de lijn volgen van begin- tot eindpunt, dus van Bertrix via Muno tot Carignan. Zowel de eerste 3 km als de laatste 6 zijn weinig interessant: Vrij vlak wandelen en toch ook veel over asfalt. Dit is dan ook een wandeltocht voor railbuffs die de historische spoorlijn van begin tot einde willen volgen. Van Orgeo tot Sainte-Cécile is dit echter een biezondere wandeling, tussen deze dorpen liggen 3 tunnels en 2 viaducten en de drie tunnels zijn moeilijk of officieel niet toegankelijk. 't Is dus ook echt iets voor sportieve avonturiers. We lossen de spoorlijn niet. Scharnierpunt halfweg is Herbeumont, waar je kunt kamperen onder het fantastische viaduct van Conques of op de rustigere camping La Garenne. Dit is de tocht zoals ze beschreven is op de volgende 8 pagina's en waarvoor ook het korte en printvriendelijke railbook voorhanden is. 'Ontsporen' voor een bezoek in de omgeving betekent meteen kilometers extra bovenop de 35,5 km.
Railtracken rond Bertrix kan best fun zijn! (oude postkaart)
Langeafstandspaden in de buurt.
GR 16 - Sentier de la Semois / TransSemoisienne, onderdeel van E3: Gemarkeerd als een Grande Randonnée met witrode strepen (Arlon - Monthermé). De route in de omgeving van Sainte-Cécile en Herbeumont behoort tot het het allermooiste van GR 16, het werd voor het eerst gecreëerd als een pad van Touring Club in 1922 onder de naam Sentier de la Semois, nr 4.
GR 129 - Dwars door België. Brugge - Aarlen. Vanaf zomer 2011 werd GR 129 door de Ardennen en de Gaume bewegwijzerd. De route maakt even gebruik van spoorlijn 163a in de omgeving van Orgeo-Ardoisières, tussen de Pont de la Blanche en de Barbarakapel bij Pont de Duny om daarna de vallei van de Aise uit te klimmen over een eigen traject naar Herbeumont. Verslag.
Gaumeroute: Circuitwandeling van 140 km door de Gaume en Frans Lotharingen. Een route van GTA, gemarkeerd met gele en witte strepen of klevers. Passeert langs Sainte-Cécile. Deze route is beschreven in een topografische gids. De witgele markering ter hoogte van Linglé is van de fietsvariante van de Gaumeroute.
Kaarten & GPS
> Wil je de wijde omgeving rond spoorlijn 163A verder exploreren, zelf alternatieven uitzoeken voor de moeilijk toegankelijke spoortunnels of zelf een rondwandeling uitdokteren al of niet in combinatie met een plaatselijk gemarkeerde wandeling, dan kun je zeker wandelkaarten van de regio gebruiken. Ze zijn beschikbaar in de toeristische diensten van Herbeumont, Florenville, Bertrix en Muno.
> Sommige van deze lokale kantoren hebben beperkte openingsuren, zeker buiten het toeristisch seizoen. Er zijn ook nog de regionale toeristische kantoren, met langere openingsuren en een uitgebreid aanbod aan wandelkaarten en andere regionale publicaties. Voor Bertrix en Herbeumont is dat het Maison du Tourisme du Pays de Bouillon en Ardenne, te Bouillon. Voor Sainte-Cécile en Muno kun je terecht bij het Maison du Tourisme du Gaume, te Virton.
> Wandelkaarten bieden je ook gegarandeerd vele dage extra wandelplezier voor wie langere tijd in de region verblijft. Behalve deze toeristische publicaties, zijn er ook nog de klassiek NGI-topokaarten. Stafkaarten (NGI 1:50.000): Nrs 64 en 67.
Wat neem je mee?


* De usual stuff voor een wandeltocht of trekking. Goede wandelschoenen, enkele delen kunnen modderig zijn.
* Stafkaarten of wandelkaarten van het gebied (Herbeumont / Florenville). (Zie lager bij 'kaarten')
* Eventueel een print van het railbook op deze site.
* Schema van de busuren van buslijn 163a. Zie site TEC.
* Die-hard railtrackers die overgroeide beddingdelen willen doordringen ipv rond te lopen vinden een wandelstok handig om een pad te banen over opgeschoten netels en andere prikkende gewassen.

Voor de tunnels:


* Een zaklamp of hoofdlamp en batterijen voor eventuele passage door de tunnels.
* 's Zomers warmere kledij voor de passage door tunnels en een bezoek aan de mijn 'Au Coeur de l'Ardoise' (10°).
* Bij exploratie van de tunnel van Ste-Cécile tijdens harde vriestemperaturen of bij daarop volgende dooi: Een valhelm (gevaar voor vallend ijs en baksteen).
* Bij exploratie van de tunnel van Saint-Medard: Een paar laarzen of een extra paar (slechte) schoenen, kousen en handdoek om door het natte gedeelte bij het tunneleinde te lopen.
Spoorspeuruitrusting
* Orgeo - N884 Babinay (5 km): variërend van vlot toegankelijk tot moeilijk doordringbaar! Let op moerasachtige modder op de beddingranden. Struikgewas, netels, gevallen bomen en beken bemoeilijken de doorgang op sommige plaatsen. Makkelijker toegankelijke paden boven de bedding. Tunnel St-Médard mogelijk tot 50 cm water over een afstand van 30 meter.
* N884 Babinay - Ingang tunnel Linglé (5,5 km): piece of cake, vlot wandelpad, onverhard of licht verhard. De tunnel van Linglé is langs de kant van Bertrix echter met een een hoge raster afgesloten voor doorgang, niet aan andere zijde.
* Tunnel Linglé - Viaduct Semois - Ingang tunnel Sainte-Cécile (5 km): Redelijk makkelijk bewandelbaar.
* Tunnel Sainte-Cécile (1,35 km): officieel afgesloten.
* Einde tunnel Sainte-Cécile - Sainte-Cécile station (4,5 km): Redelijk toegankelijk, af en toe wat natte stroken en dichte zijbegroeiing. Halverwege ligt wel de officieel afgesloten tunnel van Ste-Cécile.
* Sainte-Cécile - Station Sainte-Cécile (2,1 km): Doorgang af en toe wat overgroeid, passeerbaar.
* Station Sainte-Cécile - Muno - Franse grens (7,6 km): Geasfalteerd (RAVeL).
* Franse grens - Messempré (1,4 km): Vlot pad.
* Messempré - Fabrieken Pure (1,5 km): Spoorbedding verdwenen, parallelwegen asfalt.
* Fabrieken Pure - Carignan (5,8 km): Parallelwegen en spoorbedding - fietspad. Vlot.



Gevaar in de spoortunnels



> Tunnel van Saint-Médard (675 meter): Deze tunnel is niet officieel afgesloten, maar ze ligt zo verstopt in het landschap dat weinigen ze weten te vinden. Bovendien is deze diep ingesneden tunnel op natuurlijke wijze moeilijk toegankelijk geworden door gevallen bomen, overgroeiing, modder en water. De tunnelwanden en het plafond zijn in goede staat en er is weinig waterdoorsijpeling door de tunnelwanden. Waarom deze tunnel in veel betere staat is komt vooral omdat er minder baksteen is in verwerkt bij de bouw ervan, maar meer blokken hardsteen. Toch ook opletten hier. In het midden van de bodem loopt een afwateringskanaal. De platen die dat kanaaltje afdekken zijn op vele plaatsen weggerot of doorgeroest, waardoor je onverwacht 30 cm dieper kunt zakken. Vermijd daarom midden in deze tunnel te wandelen, maar zoek de zijkanten op. De zuidelijke kant van de tunnel staat onderwater, ook 's zomers. Het water staat ongeveer 20 à 40 cm hoog. Botten zijn daarom mogelijk niet voldoende. Neem een extra paar schoenen mee. Als je de tunnel uit bent en op drogere grond komt verander je van schoeisel.
> Tunnel van Linglé (250 meter): Bijna geheel droog. Ze was zelfs officieel opgenomen in het traject van een thematische wandelroute die in 2006 werd geopend. Deze tunnel is van een privé-eigenaar. In 2012 kwam er echter een verbod om er nog langer door te gaan, iedereen negeerde dat. In 2018 werd er echter aan de zijde van Bertrix een hoge stevige afsluiting geplaatst. Aan de zuidzijde, kant Herbeumont, is geen afsluiting. De tunnel zelf is in vrij goede staat.
> Lees ook de updates over de tunnels op een speciale pagina.

Fietsen over spoorlijn 163A
> Niet het hele traject is per fiets te volgen. Met uitzondering van de tunnel van Saint-Médard is het volledige traject - zoals in de routebeschrijving voor wandelaars - te volgen als je op een MTB fietst. Met een trekkingfiets wordt het al wat moeilijker. Vanaf Orgeo-Ardoisières kan je over de 'Voie des pierres qui parlent' fietsen. Tot net na het viaduct kan je verder fietsen (verlichting nodig voor de tunnel van Linglé). De passage door de tunnel van Conques is eigenlijk ook wel te doen met een trekkingfiets (ik deed het zelf), maar ik zou het toch niet aanraden, enkel te overwegen per MTB. Het moeilijkste is om je fiets over de afsluitingen te krijgen. Anders zoek je best een alternatief voor de tunnel van Ste-Cécile. Vanaf Sainte-Cécile is het pad geasfalteerd als RAVeL.
> Vanaf de Franse grens volgt terug een onverhard deel, maar best te doen. In Messempré volg je fietspaden in combinatie met autowegen tot Carignan. In het nog moeilijk te vinden boekje 'Langs oude Ardense spoorwegen' van Gunter Hauspie, is een thematocht in circuit over L163A opgenomen: 55 km, waarvan 22 km over L163A en de internationale verbinding.
Rondje spoor 163A + Grande Randonnée 16 (17 km)
> Start en aankomst te Sainte-Cécile of vanaf het viaduct van Conques. Vind in het dorpscentrum Sainte-Cécile de witrode GR-padmarkering van het Grande Randonnée GR 16 - Sentier de la Semois. Opgelet! Volg dit pad niet richting Chassepierre, maar in de richting van het Sainte-Cécile-gehucht La Mecanique en de Semoisoever. (Als je voorbij een Sint-Donaatkapel komt, wandel je in de verkeerde richting!)
>
Laat je over 12 kilometer leiden door GR 16 langs de Semois. Na 4,5 km moet je even klimmen naar een uitzichtpunt maar aangezien je bijna de hele tijd bij de Semois blijft is het vrij vlak wandelen. Rond half oktober is het hier werkelijk schitterend, als de bossen in vlammende kleuren staan. Hou wel rekening met mogelijk drijfjacht en omleiding tussen 1 oktober en 31 december. Op het einde passeer je over een asfaltweg de voormalige abdij van Conques (nu hotel-restaurant) en 600 meter verder wandel je onder de spoorbrug van lijn 163A. Vind even na deze brug een pad links dat je op de spoorwegberm brengt. Hier verlaat je dus GR-Semois.
Avontuurlijke dagtocht 'Land van leisteen' (18 km)
> Gert Sonck stippelde een mooi circuit-parcours uit dat de spoorlijn volgt over bijna 6 km, tussen de spoorbrug 'Pont de Duny' tot voorbij de tunnel van St-Médard. De cirkel wordt rond gemaakt met een lange bospassage ten noorden van de vallei van de Aise, waarbij je ondermeer het arboretum van Bertrix passeert en het mysterieuze 'château des fées'. Vertrekpunt is de kerk van Orgeo. Het venijn zit in de staart van de wandeling: Je passeert namelijk door de verborgen en wat verzopen tunnel van St-Medard! De wandeling 'het land van de leisteen' is volledig te downloaden via de site van Gert, 'originele wandelingen in België'. Je kunt overigens op die site ook een wandeling vinden die vanuit Herbeumont een ander stukje spoorlijn 163a verkent.
> Je kunt eventueel even tot het majestueuze viaduct wandelen of voor een mooi zicht over de Semois en het viaduct volg je nog even de verkeersweg tot op de autobrug over de Semois. Zeer de moeite waard is ook om nog even tot de uitzichtpunten Moulin en Tombeau du Chevalier wandelen (1u20 H/T) door GR-Semois nog een 40 minuten te blijven volgen.
> Daarna gaan we spoorlijn 163a volgen maar niet over het viaduct, zuidelijk dus. Na 1,4 km kom je bij de tunnel van Ste-Cécile (1350 meter lang). De tunnel is officieel afgesloten, wandel er door op eigen verantwoordelijkheid, het is verboden. Aan het andere einde stijg je licht en bereik je wat later de ingang tot het dorp Sainte-Cécile. Wandel terug naar het centrum.
> Voor het gedeelte over GR 16 zie ook het wandelverslag over deze route. Afstand (zonder 'zij-uitstappen'): GR-Semois 12 km / L163A 4,7 km / naar Saint-Cécile 0,3 km. Totaal: 17 km.
1 dag L163A in combinatie met bus (19 km)
> Neem in Muno bus 163a noordelijk en stap af bij halte 'Orgeo-Ardoisières' (rit van 30 min). Check busuren goed op voorhand. Volg vanaf de steengroeve bij Orgeo-Ardoisières het wandelpad 'La Voie des Pierres qui Parlent' tot Herbeumont (indien je niet door de afgesloten tunnel van Linglé trekt, check je vooraf goed het alternatieve tracé) en vervolg over de spoorbedding via Sainte-Cécile helemaal tot Muno. Inbegrepen zijn twee (officieel gesloten) tunnels, drie viaducten en talloze bruggen. Het laatste stuk is geasfalteerd. Onderweg kun je eventueel combineren met enkele zijbezoeken of je kunt inkorten door bij de start de bus te nemen in Sainte-Cécile ipv in Muno.
Spoorverkenning met kinderen (7 km)
> Start in Herbeumont bij het voormalige station (nu een grote parking), 700 meter van het dorpsplein van Herbeumont. Op de parking wandel je rechts de spoorbedding op. Volg nu over 6,7 km het wandelpad 'La Voie des Pierres qui Parlent'. Onderweg infopanelen die de oude spoorlijn en de nijverheid van de steengroeven visualiseren. Na 2,2 km een picknicktafel en kort daarna de droge en risicoloze tunnel van Linglé (250 meter). Neem een zaklamp mee.
> Bij het infobord over Pont de La Blanche (op 6,4 km) loop je naar beneden over een paadje naast het viaduct. Wandel naar de gebouwen van 'Au coeur de l'Ardoise'. Bezoek met de kids de ondergrondse leisteenmijn. Je kunt hier ook iets eten of drinken in afwachting dat bus 163a langs de weg voorbij komt. Neem de bus terug terug naar Herbeumont. Controleer de busuren op voorhand, geen bussen op zaterdag en zondag! Check ook de openingsuren van Au coeur de l'Ardoise.
> Update! Jammer genoeg is sinds 2018 de Bertrix-zijde van de Linglé-tunnel afgesloten met een hoog hekken en kun je komende uit Herbeumont op het einde van de tunnel niet meer verder. Officiële omleiding Lingle (.pdf).
3 of 4 dagen tijd?
> Wandel langs de spoorlijn en bezoek alle bezienswaardigheden die in de buurt van de spoorlijn liggen: Mijnbezoek 'au cour de l'ardoise', kasteelruïne Herbeumont, wandel langs de Semois tussen Herbeumont en Sainte-Cécile, uitzichtpunten 'Tombeau du Chevalier' en 'Moulin', wandeling Roche à l'appel. Koop de wandelkaart 'Chiny Florenville Herbeumont'.
Railtracking 163A + Packrafting Vierre en Semois
> De oude spoorlijn vormt een interessante en snelle verbinding tussen de Semois bij Herbeumont en de Vierre. De Vierre mag ook wettelijk bevaren worden tijdens het winterhalfjaar tussen Martilly en Suxy. Vanuit de tunnel van St-Médard is het niet zo lang wandelen naar de Vierre via Gribomont naar Martilly over rustige asfaltwegen en vanuit Suxy valt de Semois snel te bereiken door het Foret de Chiny.
> De Semois en de tunnel van Ste-Cécile liggen op hun beurt ook maar op een beugscheut van elkaar. Dat alles tesamen maakt wel een erg gevarieerd rondje en gezien het packraften langzaam aan ook wel meer en meer aanhangers blijft winnen, vormt die spoorlijn ook een nuttig deel van een interessant rondje voor avonturiers met packraft om af te leggen in een lang weekend. Over deze trip en packraften: Zie de Adventure Log van Joery Truyen.


> OK, tijd om eindelijk eens echt het spoor te tracen, we starten in Bertrix en gaan 8 pagina's en 35,5 km door tot het terminusstation in Carignan.

> Digitaal: spoorlijn 163A op Google Maps (met dank aan Michael.)

 

 

 

 

 

 

 

 

Rail tracking: Spoor 163A (35 km)